कार्यक्रम नेकपा (मसाल) का महामन्त्री मोहनविक्रम सिंह र राष्ट्रिय जनमोर्चाका अध्यक्ष तथा प्रतिनिधिसभाका सांसद चित्रबहादुर केसीको मुख्य आतिथ्यमा सम्पन्न भएको थियो ।

मसालका महामन्त्री मोहनविक्रम सिंहद्वारा लिखित “गणतन्त्रमाथि अन्तरक्रियात्मक भेटघाट” विषयक अवधारणापत्र प्रस्तुत भएपछि सो कार्यक्रममा अध्यक्ष केसीले विषयवस्तुबारे जानकारी गराउँदै मन्तव्य राख्नुभएको थियो ।

राजमो उपाध्यक्ष तथा प्रवक्ता दुर्गा पौडेलको अध्यक्षता, महासचिव मनोज भट्टको सञ्चालन र केन्द्रीय सल्लाहकार आनन्द शर्माको स्वागत मन्तव्यसँगै अघि बढेको उक्त कार्यक्रममा महामन्त्री सिंहले कार्यक्रमको अन्तमा सारवस्तुसहितको मन्तव्य राख्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा फ्लोरबाट १६ जना व्यक्तित्वले मन्तव्य राख्नुभएको छ । यहाँ अत्यन्त सङ्क्षिप्तमा उहाँहरूका विचारलाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

१. अधिवक्ता गोविन्द कोइराला ‘बन्दी’

पूर्व कानुनमन्त्रीसमेत रहनुभएका अधिवक्ता गोविन्द कोइराला ॅबन्दी’ ले अवधारणापत्रमा खोट लगाउने ठाउँ नभएको बताउनुभयो ।

व्यवस्था परिवर्तन भए पनि सत्तारूढ दलका नेताका जीवनशैली परिवर्तन नभएको बताउँदै उहाँले सांस्कृतिक रूपान्तरण आवश्यक रहेको बताउनुभयो ।

खालि गणतन्त्र उत्कृष्ट व्यवस्था हो भनेर नहुने, त्यसका लागि सत्तामा बस्नेले त्यसलाई प्रमाणित गर्नुपर्ने उहाँको तर्क थियो ।
उहाँले देशमा पटक पटक व्यवस्था परिवर्तन हुँदा दलको सहभागिता सुनिश्चित भएको तर उनीहरूले उठाएका मुद्दा सम्बोधन नभएको धारणा राख्नुभयो ।

२. प्राडा गोपाल पोखरेल ‘विवश’

कार्यक्रममा मन्तव्य राख्दै प्राडा गोपाल पोखरेल ॅविवश’ ले सङ्घीयता अनावश्यक रहेको बताउनुभयो ।

सङ्घीयता लागु भएपछि अहिलेसम्म आफूलाई हेटौँडा जानुनपरेको बताउँदै उहाँले सङ्घीयता अनुचित व्यवस्था भएको दाबी गर्नुभयो ।

उहाँले राजनीतिक अदूरदर्शिता रहेका वर्तमान राजनीतिक नेतृत्वको विरुद्ध पनि आन्दोलन गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको बताउनुभयो ।

३. झलक सुवेदी

लेखक झलक सुवेदीले गणतन्त्रमाथि २०१७ वा २०५९ सालमा जस्तो खतरा आइसकेको आफूलाई नलागेको बताउनुभयो ।

फेरि पनि यतिखेर देखा परेको सङ्कटलाई भजाउन पूर्व राजा ज्ञानेन्द्र लागेको भने उहाँले स्वीकार गर्नुभयो ।

यतिखेर देशमा आसेपासे पुँजीवाद हावी रहेको बताउँदै उहाँले नेपाली जनताले दलमार्फत लोकतन्त्र खोजेकाले त्यसको प्रत्याभूति हुनुपर्ने बताउनुभयो ।

४. नवराज सुवेदी

साउदी अरबका लागि राजदूत रहिसक्नुभएका नवराज सुवेदीले गणतन्त्र पक्षधर दलको व्यवहारका कारणले उनीहरूप्रतिको जनविश्वास समाप्त भइसकेको धारणा राख्नुभयो ।

सत्तामा पुग्दाबित्तिकै ठालु हुने प्रवृत्ति नेपाली राजनीतिको एउटा विकृति भएको उहाँको ठम्याइ थियो ।

मोहनविक्रम सिंहको नेतृत्वमा गणतन्त्र बचाउने आन्दोलन अगाडि बढाउने हो भने आफूहरू सरिक हुने प्रतिबद्धता उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।

५. डा. पशुपति न्यौपाने

पशुपतिनाथ क्षेत्रको विषयमा विद्यावारिधि गर्नुभएका डा. पशुपति न्यौपानेले अमेरिकासित टक्कर लिन सक्छु भन्ने मनोविज्ञान कायम गर्ने गरी विश्वविद्यालयले जनशक्ति तयार पार्नमा जोड दिनुभयो ।

उहाँले इकोनोमिक मोडालिटीको बारेमा बहस गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिनुभयो ।

डा. न्यौपानेले नेपालमा विकासका प्रशस्त पूर्वाधार रहेकाले त्यसबारे छलफल गरिनुपर्ने बताउनुभयो ।

६. अधिवक्ता एकनारायण भण्डारी

अधिवक्ता एकनारायण भण्डारीले गणतन्त्रभन्दा पनि सरकारमा बसेकाहरूको भ्रष्ट कार्यशैली चुनौती भएको विचार व्यक्त गर्नुभयो ।

एउटा पनि कानुन नबनाएर एउटा संसद् अधिवेशन विघटन हुने गरेको तथ्य उहाँले यस सम्बन्धमा प्रस्तुत गर्नुभयो ।

गणतन्त्र, राष्ट्रियता र समाजवादको पक्षमा कार्यगत एकता आवश्यक रहेको उहाँले बताउनुभयो । यस सन्दर्भमा उहाँले मोहनविक्रम सिंहको नेतृत्वमा संयुक्त मोर्चा गठन गर्न आग्रह गर्नुभयो ।

७. अधिवक्ता टिकाराम भट्टराई

अधिवक्ता टिकाराम भट्टराईले गणतन्त्र खराबबिचको राम्रो व्यवस्था भएको बताउँदै यसमाथिको प्रहारलाई समयमै रोक्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिनुभयो ।

गणतन्त्रमा देखा परेको समस्यालाई संविधानमा संशोधन गरेर न्युनीकरण गर्नुपर्ने विचार उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।

अहिले सरकारमा तरमारा वर्ग हाबी भएको बताउँदै उहाँले उनीहरूबाट गणतन्त्रलाई बचाउनुपर्ने धारणा राख्नुभयो ।

८. अधिवक्ता कृष्ण शर्मा

अधिवक्ता कृष्ण शर्माले प्रधान विषय गणतन्त्र हो, सङ्घीयता होइन भनेर यो कार्यक्रमको आयोजना गरेकोमा आयोजकलाई धन्यवाद दिनुभयो ।

उहाँले सत्तारूढ राजनीतिक दलकै कारण गणतन्त्र समाप्त हुन सक्ने खतरालाई स्वीकार्नुभयो ।

मन्तव्यको क्रममा उहाँले हालसम्मका विकृतिको अन्त्य गर्न सम्पत्ति छानबिन गर्न शक्तिशाली निकाय गठन गर्न अनुरोध गर्नुभयो ।

९. मनोहर लामिछाने

कार्यक्रममा मन्तव्य राख्दै मनोहर लामिछानेले सत्तारूढ पार्टीका नेतृत्वको अकर्मण्यताका कारणले नयाँ नयाँ राजनीतिक शक्तिको जन्म भइरहेको दाबी गर्नुभयो ।

देशमा राजा वा सेना दुवै आउनु गलत भएको बताउँदै उहाँले देशमा बढ्दो भ्रष्टाचारलाई नियन्त्रण गर्नमा ध्यान दिनुपर्ने बताउनुभयो ।

उहाँले राजनीतिक नेतृत्वमा वैकिल्पक प्रणाली कायम गर्नुपर्ने धारणा पनि राख्नुभयो ।

१०. डा. चूडा ढकाल

बुद्धिजीवी डा. चूडा ढकालले समस्या देखाउनेभन्दा पनि समाधान कसरी गर्ने भन्ने विषयबाट छलफल सुरु गरिनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिनुभयो ।

देशमा देखा परेको समस्यालाई समाधान गर्न राष्ट्रिय सहमति आवश्यक रहेको विचार पनि उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।

समस्याको आफूखुसी व्याख्या गर्नुभन्दा पनि गणतन्त्रबाट प्राप्त उपलब्धिको विषयमा गम्भीर हुनुपर्ने जिकिर उहाँको थियो ।

११. बलभद्र भारती

प्राध्यापनरत बलभद्र भारतीले सत्ता सञ्चालक राजनीतिक दलको बेथितीको असर जनतामा परिरहेको बताउनुभयो ।

राजावादीले हाल देखा परिरहेको सङ्कटबाट फाइदा उठाउन खोजे पनि चैत १५ गतेको भाटभटेनी प्रकरणले उनीहरूको चरित्र उदाङ्गो भएको बताउनुभयो ।

गणतान्त्रिक व्यवस्थाको नाममा भ्रष्टाचार, बेथिति, अनियमितता, कुशासनको विरुद्ध आवाज उठाउनु आवश्यक रहेको पनि उहाँको धारणा थियो ।

१२. प्राडा मुकुन्दप्रसाद लामिछाने

कार्यक्रमममा मन्तव्य राख्दै प्राडा मुकुन्दप्रसाद लामिछानेले कुनै पनि राजनीतिक दलमा आस्था नराख्ने मानिस पनि सहज ढङ्गले बस्न पाउनु लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष रहेको बताउनुभयो ।

आस्थाको राजनीति गरिनुपर्ने विचार राख्दै उहाँले नेपालमा सन्यासीले राजनीति गर्नुपर्ने धारणा राख्नुभयो ।

राजनीति बोल्ने विषय मात्र नभएको बरु व्यवहारमा गरेर देखाउने विषय भएको उहाँको भनाइ थियो ।

१३. नरेन्द्रजङ्ग पिटर

लेखक नरेन्द्रजङ्ग पिटरले गणतन्त्ररक्षाको आन्दोलनमा सहभागिता जनाउन आफू यो कार्यक्रममा आएको जानकारी दिनुभयो ।

गणतान्त्रिक व्यवस्थामा यस्तो प्रतिकूल अवस्था कसरी आयो भनेर गम्भीर प्रकारले समीक्षा गर्नुपर्ने अवस्था आएको उहाँको धारणा थियो ।

आज चिमोटे एक हप्तापछि एैया भन्ने, आज चुटकिला सुनायो भने तीन दिनपछि हाँस्ने संवेदनाहीन नेपाली समाजको जिकिर गर्दै उहाँले यसमा परिवर्तन गर्न गणतान्त्रिक शक्तिहरू लाग्नुपर्ने विचार उहाँको थियो ।

१४. प्राडा जीवेन्द्र देव गिरी

प्रगतिवादी साहित्यकार प्राडा जीवेन्द्रदेव गिरीले समाजमा असल र खराब चिजको लिस्ट बनाएर असल पक्षको पक्षपोषण तथा खराब पक्षको विरोध गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिनुभयो ।

जताततै अँध्यारो छ भन्ने तथ्य सत्य नरहेको बताउँदै उहाँले जीवनशैली र विचारमा एकरूपता हुनुपर्ने बताउनुभयो ।

आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र अहिलेको आवश्यकता रहेकाले त्यसको पक्षमा लेखकहरूले लेख्नुपर्ने आवश्यकतमा उहाँले जोड दिनुभयो ।

१५. रविनारायण खनाल

कार्यक्रममा मन्तव्य राख्दै रविनारायण खनालले आजै राजतन्त्र आउँछ भन्नेजस्तो निराशा नराख्न आग्रह गर्दै गणतन्त्रको रक्षाका लागि भने सावधान हुनुपर्ने बताउनुभयो ।

आफू गणतन्त्रप्रति प्रतिबद्ध रहेको बताउँदै उहाँले गणतन्त्रको विकल्प नभए पनि त्यसको पक्षमा सजगता आवश्यक रहेको बताउनुभयो ।

उहाँले यतिखेर नागरिक समाजको अभाव खड्किरहेको धारणासमेत राख्नुभयो ।

१६. प्राडा शम्भु कट्टेल

राजनीतिक अभियन्ता प्राडा शम्भु कट्टेलले राजनीतिक गोलचक्करबाट माथि उठेर अगाडि बढ्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिनुभयो ।

चुनावको उपयोगलाई गौण बनाउँदै परिवर्तनका लागि जनाधार निर्माण लाग्नुपर्ने विचार उहाँको थियो ।

उहाँले जनआधार र जनआन्दोलनबिना राजनीतिक परिवर्तन गर्नु सम्भव नभएको धारणा पनि राख्नुभयो ।