काठमाडौँ । काठमाडौँको चन्द्रागिरि नगरपालिकास्थित ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक धाम दहचोकमा २०८३ सालको इन्द्रजात्रा तथा इन्द्रदह स्नान मेला औपचारिक रूपमा आरम्भ भएको छ।
हिजो बिहानैदेखि धार्मिक विधिपूर्वक पूजा-अर्चना गरी सुरु गरिएको मेलामा साँझ विशेष दीप प्रज्ज्वलन तथा महाआरती सम्पन्न गरिएको थियो। आज बिहानै झिसमिसेदेखि नै इन्द्रदहमा स्नान गरी इन्द्रेश्वर महादेवको दर्शन गर्न देशका विभिन्न भागबाट आएका श्रद्धालु भक्तजनहरूको ठूलो घुइँचो लागेको छ।
पौराणिक किम्बदन्ती (पौराणिक कथा)
इन्द्रदह र यहाँ लाग्ने मेलाको सम्बन्ध हिन्दू धर्मग्रन्थ तथा पौराणिक लोककथासँग जोडिएको छ:
- पारिजात फूल र देवराज इन्द्र: पौराणिक कथा अनुसार देवराज इन्द्रकी आमा वसुन्धरालाई व्रत बस्नका लागि पारिजातको फूल र विशेष जडीबुटी चाहिएको थियो। आमाको इच्छा पूरा गर्न इन्द्र मानिसको रूप धारण गरी काठमाडौँ उपत्यकामा फूल टिप्न आएका थिए।
- इन्द्रलाई नियन्त्रणमा लिइएको कथा: इन्द्रले किसानको बारीबाट फूल टिप्दै गर्दा स्थानीय किसानहरूले उनलाई चोर ठानेर डोरीले बाँधेर नियन्त्रणमा लिएका थिए।
- इन्द्रदहमा स्नान र मुक्ति: इन्द्र धेरै समयसम्म स्वर्ग नफर्किएपछि उनकी आमा ऐरावत हात्तीमा सवार भई काठमाडौँ आइपुगिन्। छोराको वास्तविक पहिचान खुलाएपछि किसानहरूले इन्द्रलाई मुक्त गरिदिए। त्यसपछि स्वर्ग फर्कनुअघि इन्द्र र उनकी आमाले यही दहमा स्नान गरी थकान मेटाएका र आफूलाई शुद्ध बनाएका थिए।
इन्द्रले स्नान गरेको हुनाले यस पवित्र पोखरीलाई ‘इन्द्रदह’ भनिन थालिएको जनविश्वास छ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व
- पाप पखालिने र मनोकाङ्क्षा पूरा हुने: इन्द्रजात्राको अवसरमा इन्द्रदहमा पुगी पवित्र स्नान गर्नाले जानी-नजानी गरिएका पापहरू नष्ट हुने, निरोगी भइने र मनोकाङ्क्षा पूरा हुने धार्मिक विश्वास छ।
- पितृको स्मरण र तर्पण: यस दिन इन्द्रदहमा स्नान गरी पितृको नाममा तर्पण दिनाले पितृहरूले मुक्ति पाउँछन् र घरमा सुख-शान्ति छाउँछ भन्ने मान्यता छ।
- उपत्यकाको सांस्कृतिक कडी: बसन्तपुरमा मनाइने मुख्य इन्द्रजात्रासँगै दहचोकको इन्द्रदह मेलाले काठमाडौँ उपत्यकाको उपकण्ठ र मुख्य सहरको सांस्कृतिक सम्बन्धलाई जोड्ने काम गर्दछ।
चन्द्रागिरि नगरपालिका तथा स्थानीय आयोजक समितिले भक्तजनहरूको सहजताका लागि शान्ति-सुरक्षा, खानेपानी, स्वास्थ्य शिविर तथा सवारी साधन व्यवस्थापनको प्रबन्ध मिलाएका छन्। आयोजकहरूले सम्पूर्ण धर्मअनुरागी भक्तजनहरूलाई उपस्थित भई मेलाको अवलोकन तथा दर्शन गर्न हार्दिक सादर निमन्त्रणा गरेका छन्।
तस्बिरहरू
